Negeren, een onmogelijk advies!?

Dit artikel is geplaatst in het hondenmagazine Onze Hond in april 2015 en is geschreven door Marieke van der Burgt, Tinley gedragstherapeut voor dieren

“Negeert u het gedrag maar” is een veel gegeven advies aan mensen die een hond hebben met ongewenst gedrag. Vaak werkt dit advies niet of slecht. Het probleem is dan dat er niet goed is uitgelegd wat negeren nu precies inhoudt. Het niet goed of onvolledig uitvoeren van negeren kan verregaande gevolgen hebben. De eigenaar van de hond denkt dat het gedrag afneemt, maar door de onvolledige uitleg en/of het niet goed opvolgen van het advies verergert het gedrag juist. Het vaak gegeven advies ‘negeren’ is dus helemaal niet zo onschuldig als het lijkt…

Wat is negeren

Negeren wordt bij allerlei problemen geadviseerd. Honden die opspringen, honden die spullen pikken in huis, honden die aandacht vragen door met de neus tegen de hand van de eigenaar te duwen, maar ook honden die de bal naar de eigenaar brengen omdat ze willen spelen. Negeren van een hond is een hond niet aankijken en niets tegen de hond zeggen. Klinkt makkelijk. Praktisch gezien is het niet kijken naar een joelende en/of druk opspringende hond voor de eigenaar geen eenvoudige zaak. Want zelfs als duidelijk gemaakt kan worden dat niet aanraken, niet praten en ook niet kijken de uiteindelijke oplossing geeft (omdat gedrag wat helemaal niet meer beloond wordt uiteindelijk zal uitdoven), dan nog zullen mensen bijna altijd kijken naar datgene wat hen irriteert.


Tussen honden onderling is kijken naar de ander de meest primaire vorm van contact. Iedere blik van de eigenaar wordt door de hond opgevat als aandacht en zal ervoor zorgen dat het ongewenste gedrag blijft bestaan. Tenminste, als aandacht het doel is wat de hond wil bereiken!


Niet ieder gedrag kan namelijk worden verholpen door middel van negeren. Negeren werkt alleen als de persoon die de hond negeert ook de persoon is waar de hond zijn ‘beloning’ van krijgt. Pikt de hond de handdoek van de tafel omdat hij het leuk vindt om hier mee te spelen, dan is dit zelfbelonend gedrag en dit gedrag zal zeker niet stoppen als dit wordt genegeerd. Er is in dit voorbeeld namelijk geen belonende factor vanuit de eigenaar. Andere voorbeelden van zelfbelonend gedrag zijn bijvoorbeeld najagen van fietsers of katten en eten uit de prullenbak jatten.

Negeren maakt het erger

Als een hond genegeerd wordt, ontstaat er opwinding en frustratie. Vanuit die spanning zal de hond overgaan tot het harder en beter laten zien van het ongewenste gedrag. Dit noemen we de uitdovingsweerstand. De hond kan als het ware niet geloven dat zijn gedrag niet meer de gewenste beloning oplevert. De eerste uren, dagen of keren zal het probleemgedrag in de uitdovingsweerstand juist toenemen in plaats van afnemen. Hier moet je als eigenaar op bedacht zijn. Deze toename kan de eigenaar tot wanhoop drijven. Veel mensen stoppen dan ook met negeren op het moment dat ze zien dat het gedrag toeneemt. Het vervelende hiervan is dat het negeren juist het tegengestelde effect krijgt: de hond heeft geleerd dat hij meer zijn best moet doen om de aandacht te verkrijgen. We hebben hem geleerd volhardender te worden in het ongewenste gedrag.

Het probleem onderschatten

Het is belangrijk om te weten of het probleemgedrag wat je wil gaan negeren vóór die tijd consequent aandacht heeft opgeleverd of niet; heeft de hond altijd succes gehad, of soms wel en soms niet zijn doel bereikt? Werd het ongewenste gedrag altijd beloond dan heeft het advies van negeren een betere kans van slagen dan bij gedrag wat onregelmatig werd beloond. Een hond die gewend is om iedere keer beloond te worden voor bepaald gedrag zal bij negeren gelijk merken dat zijn gedrag geen succes meer oplevert. De hond, die voor zijn probleemgedrag onregelmatig beloond werd, zal bij negeren van dit gedrag minder snel en minder heftig gefrustreerd raken. Hij is immers gewend aan het feit dat niet iedere poging beloond wordt. Maar bij deze hond is het gedrag meestal veel steviger verankerd en duurt het langer voordat het uitgedoofd is.


Bovendien bestaat het gevaar dat de eigenaar onderschat hoe volhardend het gedrag van zijn hond is. De hond zeurt lang niet zo erg als men van tevoren verwacht had. Het is dan mens-eigen om te denken dat het allemaal wel meevalt en vervolgens het advies van negeren wat minder letterlijk op te vatten. Deze eigenaren zullen ongemerkt en onbewust weer overgaan tot het belonen van het gedrag. Ook wordt het niet ‘zeuren’ van de hond door de eigenaar vaak uitgelegd als een bewijs dat de hond zijn best doet. Met dat idee in het achterhoofd blijkt het moeilijk de hond niet zo af en toe te belonen door een beetje aandacht.

Onregelmatige beloning: de beste manier van trainen

Onderzoek heeft aangetoond dat het beste beloningssysteem om eenmaal aangeleerd gedrag te versterken bestaat uit het onregelmatig en voor de hond niet voorspelbaar belonen. Dus in plaats van iedere keer aandacht geven aan het opspringen is een aantal keren negeren en dan ‘zomaar’ ineens wegduwen of toespreken van de hond de beste manier om het gedrag te trainen. Deze manier van belonen wordt een variabele beloning genoemd. Het is dus van belang dat het ongewenste gedrag consequent en volledig genegeerd wordt. Als wij slechts 2 van de 10 keer reageren op het ongewenste gedrag, is het voor ons als mens redelijk consequent in het negeren. Dit beloningssysteem is voor de hond juist aanleiding om het gedrag te blijven vertonen.

Het risico van agressie

Een ander facet wat van belang is bij het uitdoven van gedrag is de frustratie die honden ervaren als ze worden genegeerd. Bij sommige honden zal deze frustratie kunnen uitlopen in het inzetten van agressief gedrag. Dat frustratie tot agressie kan leiden weet iedereen wiens computer wel eens is vastgelopen. Als het indrukken van de toetsen niet meer het verwachte resultaat oplevert, gaan we eerst harder op de toetsen slaan, daarna proberen we of het gecombineerd indrukken van toetsen een oplossing biedt, maar als niets helpt worden we boos en gefrustreerd.


Honden willen ook een bepaald doel bereiken met hun gedrag en sommige honden zetten agressie in als oplossing voor frustratie. Bij negeren hebben zij dus een uitstekende reden om tot agressie over te gaan. Hierdoor kunnen er bij bepaalde hondenkarakters gevaarlijke situaties ontstaan. Het gevolg hiervan kan zijn dat de hond heeft geleerd dat agressie inderdaad de oplossing is om zijn doel te bereiken. Negeren is dus in sommige situaties een gevaarlijk advies die misschien wel past bij het type ongewenst gedrag, maar niet bij deze eigenaar met deze hond.

Terug van weggeweest

Als ongewenst gedrag succesvol is genegeerd en een tijd lang is weggeweest, oftewel is uitgedoofd, kan het soms ineens weer de kop opsteken. Alles wat een hond ooit heeft aangeleerd blijft opgeslagen in de hersenen. Als we een hond negeren die piept om aandacht te krijgen, zal de hond na de beginfrustratie zijn gedrag staken. Als we de hond geen alternatief bieden om aandacht te krijgen is de kans groot dat hij na een tijdje toch weer spontaan begint met piepen, de behoefte om aandacht te krijgen is er immers nog. Omdat de omgeving er inmiddels minder op bedacht is het gedrag te negeren is de kans groot dat er minimaal 1 persoon opkijkt. Het effect van het negeren is daarmee verloren, het gedrag is immers weer beloond met aandacht.

Eigenaar moet ook gedrag veranderen

Het veranderen van ongewenst aandachtvragend gedrag lukt alleen als men zich terdege voorbereid en overtuigd is van de noodzaak om het anders te doen. Het is van essentieel belang dat de eigenaar zich realiseert dat het veranderen van zijn eigen gedrag bij zichzelf frustratie kan oproepen en dat dit de aanleiding kan zijn om met de gedragsverandering van de hond te stoppen.

Alternatieven voor negeren

Negeren geeft dus nogal wat bijwerkingen. Zijn er dan geen andere oplossingen om gedragingen als aandachttrekkend gedrag en opspringen aan te pakken? Gelukkig wel.
Als eerste kan er gekeken worden of de hond alternatief gedrag kan aanleren wat vervolgens beloond kan gaan worden. Denk hierbij aan een hond die geleerd heeft dat zitten de manier is om contact te maken met binnenkomende mensen of een hond die leert om naar de mand te gaan in plaats van luid blaffend en springend het bezoek te ontvangen.


Een alternatieve manier om aandachtvragend gedrag zoals opspringen te hertrainen is de eigenaar direct laten weglopen. Hij loopt direct bij het ongewenste gedrag de kamer uit, zonder de hond aan te kijken of toe te spreken. Het weglopen van de eigenaar geeft de hond vaak een vervelend gevoel. Het doel van het gedrag was immers dat de hond aandacht zou krijgen. Het effect van het gedrag is nu dat de hond alleen wordt achtergelaten. De eigenaar kan direct naar de kamer terugkeren zodra de hond gekalmeerd is.


Een andere mogelijkheid is de hond een ‘time-out’ geven. Dat wil zeggen dat de eigenaar de hond wegbrengt zonder iets te zeggen naar een andere ruimte. Dit is een optie als negeren onmogelijk dreigt te worden. Belangrijk hierbij is wel dat de eigenaar de hond kordaat, snel en zonder iets te zeggen uit de kamer verwijderd. Ook bij dit advies is voorzichtigheid geboden en moet men inzicht hebben in de relatie baas-hond en het karakter van de hond. Het kan namelijk zo zijn dat de opgewonden hond het niet accepteert als de eigenaar hem aan de halsband pakt en tegen zijn wil in de kamer uitbrengt en dus met agressie komt. Dan moet er naar een andere oplossing gekeken worden.

Negeren is zeker een bruikbaar advies, maar de uitvoerbaarheid is niet zo makkelijk en het kan het gedrag verergeren. Soms wordt negeren zelfs ten onrechte geadviseerd bij gedragingen die niets te maken hebben met de eigenaar. Dan kun je negeren tot je een ons weegt… het zal echter niet werken. Van belang is dus dat er goed wordt gekeken naar de hond, de eigenaar en de ontwikkeling van het probleemgedrag. Onthoud dat gedragsveranderingen bij het goed uitvoeren van adviezen snel effect moeten kunnen hebben. Jarenlang negeren heeft dus geen enkele zin. Een goede gedragstherapeut kan samen met de eigenaar zoeken naar de beste oplossingen voor het aanpakken van specifiek aandachttrekkend gedrag.

Locatie

Marieke van der Burgt
De Hemel 4
5465 RB Veghel – Zijtaart

Openingstijden

Alleen op afspraak

Neem contact op

Aangesloten bij

Erkend door